الشيخ حسين الحقاني
37
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
اين صورت پيدايش حالت تأصّل ( براى ماهيّت به واسطهء انتسابش به وجود همان انقلاب محال مىباشد ) . ايراد اوّل : اينكه اگر وجود در اعيان حاصل باشد لابّد موجود است و اگر موجود باشد لازم مىآيد يا دور يا تسلسل و اين هر دو باطل است پس وجود در اعيان داراى اصالت نيست توضيح اين ايراد و پاسخ آن در متن درس ذكر گرديده است . ايراد دوّم : اينكه اگر وجود ، موجوديّتش در خارج بذاته باشد لازم مىآيد كه موجودات ممكن همه از قبيل واجب بالذّات باشند و اين نيز محال است پس وجود موجود ، عين ذاتش نيست پس وجود ، اعتبارى و ماهيّت ، اصيل است ، توضيح اين ايراد و پاسخ از آن را مرحوم استاد علّامه در متن درس ذكر كرده است . ايراد سوّم : اينكه اگر وجود موجود بذاته باشد لازم مىآيد كه مفهوم وجود ، مشترك لفظى باشد بين آنچه كه بنفسه تحقّق دارد و بين آنچه كه به غير تحقّق پيدا مىكند و اين بر خلاف فرض است توضيح اين ايراد و پاسخ از آن نيز در متن درس بيان گرديده است مراجعه كنيد . در مسأله اصالت وجود يا ماهيّت نزد فلاسفه سه نظريّه ايراد شده است : 1 - قول به اصالت وجود و اعتبارى بودن ماهيّت و اين نظر را فلاسفهء مشّاء و جمع كثيرى از فلاسفه پذيرفتهاند از جملهء شيخ الرئيس و صدر المتألّهين ( ره ) . 2 - قول به اصالت ماهيّت و اين قول به اشراقيّون نسبت داده شده است . 3 - قول به اينكه وجود ، در واجب بالذّات و ماهيّت ، در موجودات ممكن ، اصيل است مرحوم استاد علّامه با انتخاب قول اوّل دو قول اخيرى را ردّ مىكند و توضيح بيشتر در متن درس بيان گرديده است .